Xiriirka cusub ee Soomaaliya iyo Itoobiya-qaybta 1aad W/Q Xasan Yuusufwaal

Xiriirka cusub ee Soomaaliya iyo Itoobiya-qaybta 1aad W/Q Xasan Yuusufwaal

Waxay ahayd 30 sano ka hor hadahaayoo kale markii Soomaaliya iyo Itoobiya ay dib-u-bilaabeen xiriirka diblomaasi ka dib dagaalkii 1977dii. Waxay labada dawladood ku kala saxiixdeen Muqdisha heshiis nabadeed oo taariikhi ah. Heshiiskan dhaqan-galkiisu wuxuu jiray muddo kooban oo sanado ah ilaa iyo intii qaranku dhisnaa. Xilligaa ka dib ilaa iyo maantay sidda  Itoobiya ay Soomaaliya  ula dhaqmeeysay uma baahna  sheeko iyo sharaxaad toona.

Haddaba maxay ka dhigan tahay booqashada Ra’iisul-wasaaraha Itoobiya Dr Abiya Axmed ku yimid shalay caasimada dalka, Muqdisha?

Anoo og in nalugu yaqaan dhaqanka fiican ee soo dhaweeynta iyo maamuuska martida haddana ma fileeyn maqsuudnimada  intaa la’eg ee madaxdeena ka muuqatay. Arintu si kastaba ha ahaatee, saacado yar ka dib waxaa la soo saaray war-murtiyeed ka kooban 16 qodob.  Waxay ka hadlayaan qodobadaan inta badan iskaashiga dhaqaale ee labda dal. Waxaa kaloo lagu soo qaaday in dalba dalka kale xushmeeyo madaxbanaanidiisa iyo xor-u-ahaanshaha danihiisa siyaasadeed.

Waxaan qaybtaan ku eegayaa oo kaliya qodobka 7aad ee maalgashiga kaabayaasha aasaasiga. Qodabka wuxuu leeyahay “  In daddaal lagu bixiyo siddii labada dawladood iyo gobolka loogu  heli lahaa loona haysan lahaa maalgashi shisheeye. Labada hogaamiye waxay isku raaceen in si wadajir ah ay u maalgashadaan afar dekadood oo muhiim ah iyo wado isku xirta Soomaaliya iyo Itoobiya. Hogaamiyayaasha waxay kaloo isla garteen in la dhiso guddi farsamo oo isku dhafan oo soo qorsheeya mashruucaan aadka u muga weyn”.

Qodabkan 7aad  mugdi baa ku jira

Waxaa maldahan in gacan sadexaad qayb ka tahay maalgashiga dekedaha. “In daddaal lagu bixiyo siddii labada dawladood iyo gobolka loogu  heli lahaa loona haysan lahaa maalgashi shisheeye”. Siddoo kale lama cadeen dekedaha la maal-galinayo. Maadaama Imaaraatku sitimaankii hore uu u balan qaaday Itoobiya inuu siinaayo lacag dhan 3 bilyan oo doolar oo isugu jirta deeq iyo maalgashi, waxaa suurtagal ah in Imaaraatku ku daba naban yahay Itoobiyaanka.

Khilaaf iyo qalqal siyaasadeed

Sidda aad wada ogsoon tihiin khilaafkii u dhaxeeyay Soomaaliya iyo Isu taga Imaaraatka oo salka ku hayay maalgashiga dekeda Berbera wuxuu sababay in labada dal xiriirkoodu uu aad u xumaado. Golayaasha aqalka hoose iyo kan sare ay ansixiyeen Xeerka Dhowridda Gobonimada iyo Midnimada Geyiga Soomaaliya in kastoo Madaxweynuhu uusan saxiixin. Waxaa kaloo xusid mudan in isla arinka Berbera Itoobiya ay qayb ka ahayd.

Waxaa muuqata in markaan dawlad goboleed yada iyo dawlada mowqif hal meel ka istaagan heshiiskan (hoos ahaan waa meesheeda) maadaama dawlad-goboleed yadu  gacan saar la leeyihiin Itoobiya. Laakiin waxaa muuqata in mucaarad xoogan ka soo wajihi doono golayaasha sharci dejinta(waa haddii aysan wax kale dhicin).  

Dhanka kale, waxaan la ogayn sida Turkigu uga falceli doono arinkaan maadaama u yaahay daneeye aad ugu xidideeystay Soomaaliya markastana damac weyn ka leh dekedaha dalka.

Sidda loo arko xukuumada Nabad iyo Nolol

Mowqifkii ay dawladu ka istaagtay arinkii Berbera wuxuu abuuray xiriirkii Imaaraatka iyo Soomaaliya oo xumaada, Isfahan waa soo kala dhexgalay dawlad goboleedyada iyo dawlada federaalka, siyaasiyiin iyo dawladoo isku dhacay iyo dawlada iskeed isu magacoowday ee Soomaalilaandh oo sii fogaatay. Arimahaan oo dhan xukuumada Nabad iyo Nolol waxay ka heshay taageero iyo dhiiri-galin hor leh.

Haddaba heshiiskaan waxaa suurtagal ah in dawlada loo arko fursad-gaad taageero baddana ay ku weeydo. Maxaa yeelay heshiiskaan wuxuu lee yeehay dol-doloolo baddan oo u baahan in la owdo ka hor inta uusan dhicin is-afgarad rasmi ah ee u dhexeeye Soomaaliya iyo Itoobiya. Waxa colaad soo jireen ah iyo sooyaal xun ka dhexeeye labada dal waad wada ogsoon tihiin mana lagu heshiin karo saacado iyo sitimaano.

Filo qayb kale………………………….